Smear testi, jinekolojik muayene sırasında rahim ağzı yüzeyinden yumuşak bir fırçayla hücre örneği alınarak yapılır ve genellikle birkaç dakika sürer. Çoğu kadın acıdan çok kısa süreli bir basınç hissi tarif eder. Test, adet kanaması bittikten sonra, tercihen adetin 10–20. günleri arasında ve öncesindeki 48 saatte ilişki, vajinal duş ya da krem kullanılmadan yapılmalıdır. Sonuç çoğunlukla birkaç gün ile iki hafta arasında çıkar.
Smear testi nedir, ne işe yarar?
Smear testi (Pap smear), rahim ağzı yüzeyinden alınan hücrelerin mikroskopta incelenmesidir. Amaç, rahim ağzı kanserine dönüşebilecek hücre değişikliklerini henüz hiçbir belirti yokken, yıllar öncesinden yakalamaktır. Rahim ağzı kanserinin neredeyse tamamı yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre devam eden enfeksiyonuyla ilişkili olduğu için smear testi bugün sıklıkla aynı örnekten yapılan HPV testiyle birlikte değerlendirilir.
Smear bir tarama testidir; şikâyeti olmayan kadınlar için yapılır. Anormal kanama, ilişki sonrası kanama ya da kötü kokulu akıntı gibi şikâyetler varsa tarama zamanını beklemeden muayene gerekir.
Smear testi nasıl yapılır?
İşlem jinekolojik muayene masasında yapılır ve genellikle birkaç dakika sürer:
- Muayene masasında sırt üstü uzanılır, bacaklar destek yerlerine yerleştirilir.
- Vajinaya, rahim ağzını görmeyi sağlayan spekulum adı verilen alet yerleştirilir. Kişiye uygun boyutta spekulum kullanılır.
- Rahim ağzının yüzeyinden ve kanalının girişinden yumuşak uçlu küçük bir fırça ya da spatula ile hücre örneği alınır. Bu adım birkaç saniye sürer.
- Örnek, sıvı içeren bir tüpe aktarılır (sıvı bazlı sitoloji) ya da bir cam lama sürülür ve laboratuvara gönderilir. Gerekirse aynı tüpten HPV testi de çalışılır.
Muayene sırasında gevşemek ve nefesi yavaş vermek işlemi kolaylaştırır. Kaygı duyuyorsanız bunu söylemeniz, işlemin adım adım anlatılarak ve sizin hızınıza göre yapılmasını sağlar.
Smear testi acıtır mı?
Aramalarda en sık sorulan sorulardan biri bu. Çoğu kadın işlem sırasında acıdan çok kısa süreli bir basınç ya da hafif kramp hissi tarif eder. Kasların gergin olması, kuruluk (örneğin menopoz döneminde) ya da daha önce yaşanmış zor bir muayene deneyimi rahatsızlığı artırabilir. Bu durumlarda daha küçük bir spekulum, kayganlaştırıcı ve yavaş ilerleyen bir muayene yardımcı olur. İşlemden sonra bir–iki gün hafif lekelenme görülebilir; bu, rahim ağzının hassas yüzeyine bağlıdır ve genellikle kendiliğinden geçer.
Smear testinden önce nelere dikkat edilmeli?
- Test, adet kanaması bittikten sonra yapılmalıdır; en uygun dönem adetin ilk gününden itibaren yaklaşık 10–20. günler arasıdır.
- Testten önceki 48 saat içinde cinsel ilişki, vajinal duş, tampon, vajinal krem, fitil ya da kayganlaştırıcı kullanılmaması önerilir.
- Vajinal enfeksiyon tedavisi görüyorsanız tedavinin bitmesinden sonraya planlanması daha net sonuç verir.
- Gebelikte smear testi yapılabilir; gebelik takibi sırasında taraması gelmiş kadınlarda güvenle uygulanır.
Smear testi sonucu ne zaman çıkar?
Sonuç süresi laboratuvara göre değişmekle birlikte çoğunlukla birkaç gün ile iki hafta arasındadır. HPV testi birlikte çalışılıyorsa süre biraz uzayabilir. Kamu hastaneleri ve Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerinde (KETEM) yapılan testlerin sonuçları genellikle e-Nabız sistemine de yüklenir; özel laboratuvarlarda bu süreç kuruma göre farklılık gösterir. Hangi yolla yapılırsa yapılsın sonucun hekiminizle birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Smear sonucu anormal çıkarsa ne olur?
Anormal bir smear sonucu kanser anlamına gelmez. Sonuçların büyük kısmı, çoğu kendiliğinden gerileyen hafif hücre değişikliklerini gösterir. Raporda geçebilecek başlıca ifadeler şunlardır:
- ASC-US: Önemi belirsiz hafif hücre değişikliği. Genellikle HPV testi sonucuna göre takip ya da kolposkopi planlanır.
- LSIL: Düşük dereceli değişiklik; çoğu zaman HPV enfeksiyonunun geçici etkisidir ve sıklıkla kendiliğinden geriler.
- HSIL, ASC-H, AGC: Daha ileri değişiklik şüphesi; kolposkopi ile değerlendirilmesi gerekir.
Kolposkopide rahim ağzı büyüteçle incelenir ve gerekirse küçük bir biyopsi alınır. Bu süreci smear sonucunuz şüpheli mi çıktı? Kolposkopi hakkında bilmeniz gerekenler yazımızda ayrıntılı anlattık. HPV pozitifliği ile ilgili sorular için HPV ve genital siğil tedavisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Smear testi ne sıklıkla yapılmalı?
Ulusal tarama programında 30–65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV testi ve gerektiğinde smear önerilmektedir. Uluslararası kılavuzlar 21–29 yaş arasında üç yılda bir smear testini önerir. Daha önce anormal sonucu olan, bağışıklığı baskılanmış ya da rahim ağzı tedavisi geçirmiş kadınlarda aralıklar kişiye göre kısaltılır. Ayrıntılar için smear ve HPV testi ne sıklıkla yapılmalı yazımıza bakabilirsiniz. Nilüfer/Bursa'daki muayenehanemizde smear ve HPV testi, yıllık jinekolojik muayene ile aynı ziyarette planlanabilir; muayenenin kapsamı kadın doğum uzmanı sayfamızda yer alıyor.
Smear testi ile HPV testi arasındaki fark nedir?
Smear testi rahim ağzı hücrelerinde değişiklik olup olmadığına bakar; HPV testi ise bu değişikliklere yol açan yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını araştırır. Her ikisi de aynı muayenede, aynı örnekten çalışılabilir. HPV testi, ileride sorun yaratabilecek kadınları daha erken belirlediği için 30 yaş üzerinde tarama programlarının temelini oluşturur. HPV testi negatif ve smear normal olan bir kadında birkaç yıl içinde ileri hücre değişikliği gelişme olasılığı çok düşüktür; bu yüzden tarama aralıkları uzatılabilir.
HPV testi pozitif çıkarsa bu, kanser olduğu anlamına gelmez; virüsün çoğu zaman bir–iki yıl içinde bağışıklık sistemi tarafından temizlendiği bilinir. Sonuç, hangi HPV tipinin saptandığına ve smear bulgusuna göre yorumlanır; kimi durumda bir yıl sonra tekrar test, kimi durumda kolposkopi önerilir.
Sık sorulan sorular
Smear testi adetten kaç gün sonra yapılır?
Kanama tamamen bittikten sonra, ideal olarak adetin ilk gününden itibaren 10–20. günler arasında yapılır. Kanama sırasında alınan örnekte hücreler kanla karışacağı için sonuç yetersiz çıkabilir.
Smear testinden sonra kanama olur mu?
Testten sonra bir–iki gün süren hafif lekelenme sık görülür ve genellikle önemsizdir. Kanama adet kadar yoğunsa, birkaç günden uzun sürüyorsa ya da ağrıyla birlikteyse değerlendirme gerekir.
Bekâr ya da cinsel ilişkisi olmayan kadınlara smear yapılır mı?
Hiç cinsel ilişkisi olmamış kadınlarda HPV ile karşılaşma olasılığı çok düşük olduğundan tarama genellikle ertelenir. Şikâyet varsa ya da test gerekiyorsa kızlık zarına zarar vermeyecek yöntemler kişiyle konuşularak planlanır.
Smear testi pozitif çıkarsa kanser miyim?
Hayır. "Pozitif" ya da anormal sonuç, çoğunlukla HPV'ye bağlı ve kendiliğinden gerileyebilen hücre değişikliklerini gösterir. Sonuca göre takip aralığı kısaltılır ya da kolposkopi yapılır; erken saptanan değişiklikler basit işlemlerle tedavi edilebilir.
Rahmi alınmış kadınlara smear yapılır mı?
Rahim ağzı da alınmışsa ve ameliyat iyi huylu bir nedenle yapılmışsa tarama genellikle bırakılır. Rahim ağzı yerinde bırakılmışsa ya da ameliyat hücre değişikliği nedeniyle yapıldıysa takip sürdürülür.
Op. Dr. Hakan Sağer, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanıdır. Uzmanlık eğitimini SBÜ Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı; 2024'ten bu yana Nilüfer/Bursa'daki muayenehanesinde gebelik takibi, jinekolojik hastalıklar ve estetik jinekoloji alanlarında hasta kabul etmektedir. Bu sitedeki yazılar bilgilendirme amaçlıdır.