HPV aşısı 9 yaşından itibaren yapılabilir ve en yüksek koruma, cinsel yaşam başlamadan, özellikle 9–14 yaş arasında yapıldığında elde edilir. Dokuz değerlikli aşı 45 yaşına kadar kadın ve erkeklerde ruhsatlıdır; 26 yaşından sonra karar kişisel risk değerlendirilerek verilir. 9–14 yaşta genellikle iki, 15 yaş ve üzerinde üç doz uygulanır. Koruma en az 10–15 yıl sürmektedir; aşılı kadınlarda da smear taraması devam eder.
HPV aşısı neyi önler?
İnsan papilloma virüsü (HPV), cinsel temasla bulaşan ve cinsel olarak aktif kişilerin büyük çoğunluğunun hayatının bir döneminde karşılaştığı yaygın bir virüstür. Enfeksiyonların çoğu bağışıklık sistemi tarafından bir–iki yıl içinde temizlenir. Ancak yüksek riskli tiplerle (özellikle HPV 16 ve 18) süren enfeksiyon, yıllar içinde rahim ağzında hücre değişikliklerine ve rahim ağzı kanserine yol açabilir. Düşük riskli tipler (özellikle HPV 6 ve 11) ise genital siğillerin büyük kısmından sorumludur.
HPV aşıları bu tiplere karşı koruma sağlar. Günümüzde kullanılan dokuz değerlikli aşı, rahim ağzı kanserine en sık neden olan yedi yüksek riskli tipe ve genital siğil yapan iki tipe karşı geliştirilmiştir. Aşı mevcut bir enfeksiyonu tedavi etmez; henüz karşılaşılmamış tiplere karşı korur.
HPV aşısı kaç yaşına kadar yapılır?
Aşı 9 yaşından itibaren yapılabilir. Dünya Sağlık Örgütü öncelikli hedef grubu 9–14 yaş arasındaki kız çocukları olarak tanımlar; çünkü aşı, cinsel yaşam başlamadan, yani virüsle karşılaşılmadan önce yapıldığında en yüksek korumayı sağlar. Dokuz değerlikli aşı uluslararası ruhsatında 45 yaşına kadar kadın ve erkeklerde kullanılabilir.
26 yaşına kadar aşı, daha önce yapılmamışsa genel olarak önerilir. 27–45 yaş arasında ise aşının yararı kişiye göre değişir: bu yaş grubunda pek çok kişi aşıdaki tiplerin bir kısmıyla zaten karşılaşmış olabilir, ancak yeni bir partner, daha önce hiç enfeksiyon geçirmemiş olma ya da tedavi edilmiş hücre değişikliği öyküsü gibi durumlarda aşı yararlı olabilir. Bu yaş grubundaki karar hekimle birlikte, kişisel risk değerlendirilerek verilir.
HPV aşısı kaç doz yapılır?
- 9–14 yaş: Genellikle iki doz; ikinci doz ilk dozdan 6–12 ay sonra.
- 15 yaş ve üzeri: Genellikle üç doz; ikinci doz 1–2 ay, üçüncü doz ilk dozdan 6 ay sonra.
- Bağışıklığı baskılanmış kişiler: Yaştan bağımsız olarak üç doz.
Dünya Sağlık Örgütü 2022'de, genç yaş gruplarında tek dozluk uygulamanın da yeterli koruma sağlayabileceğini açıklamıştır; ülkelerin aşı programları bu öneriye göre farklılık gösterir. Dozlar arasına zaman girerse aşıya baştan başlamak gerekmez, kalan dozlarla devam edilir.
HPV aşısı kaç yıl korur?
Son dönemde en çok yükselen sorulardan biri bu. Uzun süreli izlem çalışmaları, aşının sağladığı korumanın en az 10–15 yıl boyunca azalmadan sürdüğünü göstermektedir ve izlem devam etmektedir. Bugün için rapel (hatırlatma) doz önerilmemektedir.
Cinsel hayatı başlamış biri, HPV pozitif olan ya da erkekler aşı olabilir mi?
Evet. Cinsel yaşamın başlamış olması aşıya engel değildir; kişi aşıdaki tiplerin tamamıyla karşılaşmış olma olasılığı düşük olduğundan yine yarar görebilir. Daha önce HPV pozitif bulunan kadınlarda da aşı, henüz karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlar; ancak mevcut enfeksiyonu ortadan kaldırmaz. HPV sonucu pozitif çıktığında yapılması gerekenleri HPV pozitif çıktı, peki şimdi ne olacak? yazımızda anlattık.
Erkekler de aşılanabilir. Erkeklerde aşı genital siğilleri ve HPV'ye bağlı bazı kanserleri önlemeye yardımcı olur, partnere bulaşı da azaltır.
HPV aşısının yan etkileri nelerdir?
Aşı yaklaşık yirmi yıldır dünya genelinde yüz milyonlarca dozla uygulanmaktadır ve güvenlik izlemleri sürmektedir. En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik, hafif ateş, baş ağrısı ve yorgunluktur; bunlar genellikle bir–iki gün içinde geçer. Özellikle ergenlerde aşıdan hemen sonra bayılma görülebildiği için aşı oturarak yapılır ve sonrasında yaklaşık 15 dakika beklenir. Aşının bileşenlerine ya da önceki doza ciddi alerjik reaksiyon gelişen kişilere aşı yapılmaz.
Gebelikte ve emzirirken HPV aşısı yapılır mı?
Gebelikte HPV aşısı önerilmez. Aşı serisi sırasında gebelik anlaşılırsa kalan dozlar doğumdan sonraya ertelenir; o ana kadar yapılan dozlar nedeniyle gebeliğin sonlandırılması ya da ek bir işlem gerekmez. Emziren annelere aşı yapılabilir.
Aşı olduysam smear testine gerek var mı?
Evet. Aşı rahim ağzı kanserine yol açan tiplerin çoğuna karşı korur, ancak tamamına karşı korumaz. Bu nedenle aşılı kadınların da yaşlarına uygun aralıklarla rahim ağzı taramasına (smear ve/veya HPV testi) devam etmesi gerekir. Testin nasıl yapıldığını smear testi nasıl yapılır yazımızda, tarama aralıklarını ise smear ve HPV testi ne sıklıkla yapılmalı yazımızda bulabilirsiniz.
Nilüfer/Bursa muayenehanemizde HPV aşısı öncesinde yaş, gebelik durumu ve önceki test sonuçları değerlendirilir; aşı takvimi kişiye göre planlanır. Genital siğil ve HPV takibi hakkında bilgi için HPV ve genital siğil tedavisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
HPV aşısı nasıl yapılır?
Aşı, kol üst kısmındaki kasa (deltoid) yapılan bir iğneyle uygulanır. Öncesinde özel bir hazırlık ya da kan testi gerekmez; ateşli bir hastalık varsa aşı iyileşmeye kadar ertelenir. Uygulamadan sonra yaklaşık 15 dakika oturarak beklenir. Doz takvimi aşının ilk yapıldığı yaşa göre belirlendiği için ilk dozun tarihi not edilmeli ve sonraki dozların zamanı kaçırılmamalıdır. Aşı, gerekiyorsa diğer aşılarla aynı gün de yapılabilir.
Sık sorulan sorular
45 yaşından sonra HPV aşısı yapılır mı?
Dokuz değerlikli aşının ruhsatlı kullanım aralığı 45 yaşa kadardır. 45 yaş üzerinde aşının etkinliği ve gerekliliğine ilişkin yeterli veri bulunmadığından rutin olarak önerilmez; bu yaş grubunda düzenli rahim ağzı taraması öne çıkar.
HPV aşısı ücretsiz mi?
Ücretsiz uygulamanın hangi yaş grubunu kapsadığı Sağlık Bakanlığı'nın ulusal aşı takvimine göre belirlenir. Kapsam dışındaki yaşlarda aşı hekim reçetesiyle eczaneden temin edilir. Güncel uygulamayı aile hekiminizden öğrenebilirsiniz.
HPV aşısı kısırlık yapar mı?
Hayır. Geniş kapsamlı çalışmalar HPV aşısının doğurganlığı azalttığına dair bir bulgu göstermemiştir. Aksine, rahim ağzındaki ileri hücre değişikliklerini önleyerek bu değişikliklerin tedavisi için yapılan ve ileride gebeliği etkileyebilen işlemlere gereksinimi azaltır.
HPV aşısı olduktan sonra ne kadar korunmaya dikkat etmeliyim?
Koruma, serinin tamamlanmasından sonra en yüksek düzeye ulaşır. Aşı diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı korumadığı için prezervatif kullanımı ve düzenli jinekolojik kontroller aşıdan sonra da önemini korur.
HPV aşısı yapılmadan önce HPV testi gerekir mi?
Aşıdan önce rutin olarak HPV testi yapılması gerekmez. Ancak yaşına göre taraması gelmiş bir kadında aşı ile birlikte smear ve/veya HPV testinin planlanması, takip açısından yararlıdır.
Op. Dr. Hakan Sağer, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanıdır. Uzmanlık eğitimini SBÜ Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı; 2024'ten bu yana Nilüfer/Bursa'daki muayenehanesinde gebelik takibi, jinekolojik hastalıklar ve estetik jinekoloji alanlarında hasta kabul etmektedir. Bu sitedeki yazılar bilgilendirme amaçlıdır.